In dit klassieke prentenboek laat Susan Varley zien hoe herinneringen kinderen kunnen helpen het verdriet om de dood te begrijpen en een plaats te geven.
Bibliografische gegevens
- Titel: Derk Das blijft altijd bij ons
- Originele titel: Badger’s Parting Gifts (1984)
- Auteur/Illustraties: Susan Varley
- Uitgeverij: Lemniscaat (1984)
Het verhaal
Derk Das was oud, erg oud. Hij hield van alle dieren in het bos en alle dieren hielden ook van hem. Derk Das wist dat er snel een einde aan zijn leven zou komen. Maar bang was hij niet om dood te gaan. Het betekende dat hij zijn lijf zou verliezen maar dat was niet erg; zijn lijf was immers versleten. Hij was wel bang dat zijn vrienden verdriet om hem zouden hebben. Hij zei tegen hen dat ze niet moesten huilen als hij ‘de lange, lange tunnel’ door zou gaan. Hij zag Michiel Mol en Karel Kikker tikkertje spelen en dacht dat hij ook nog wel zo zou willen rennen, maar helaas, dat ging niet meer.
Hij keek lang naar hen en toen het donker werd ging hij naar zijn vertrouwde huis. Hij at wat, schreef een brief en viel in zijn stoel, bij het warme haardvuur, in slaap. Hij droomde zoals hij nog nooit had gedroomd: hij liep opeens hard, zijn poten weer snel als vroeger, hij zag een lange tunnel, daar rende hij door en hij voelde zich vrij en heel licht worden. Hij zweefde en het leek alsof hij uit zijn oude, stijve lichaam was gevallen.
Alle dieren van het bos waren de volgende ochtend aan zijn voordeur omdat hij niet naar buiten was gekomen. Victor Vos vond binnen de brief en hij las hem voor aan alle dieren: ‘Ik ben de lange, lange tunnel ingegaan. Dag jongens…daaag! Derk Das.’
Ze waren allemaal heel verdrietig omdat ze hun goede vriend zouden moeten gaan missen. Die nacht viel de eerste sneeuw en alle dieren trokken zich terug in hun holen. En ze huilden van verdriet. Het werden lange en koude wintermaanden. Maar in de lente kwamen ze hun holen weer uit en kwamen ze bij elkaar. Ze waren nog steeds heel verdrietig omdat ze Derk Das zo misten. Als je heel verdrietig bent dan helpt het om te praten en dus gingen ze met z’n allen in een kring zitten om over Derk Das te praten.
Elk dier vertelde over een speciale herinnering aan Derk Das. Michiel Mol vertelde hoe Derk hem leerde een slinger te knippen: allemaal papieren molletjes achter elkaar! En Karel Kikker vertelde dat Derk hem had leren schaatsen, hem weer overeind zette als hij viel en altijd alles voor Karel deed. Victor Vos vertelde hoe Derk hem een stropdas had leren strikken. Dat duurde wel even voordat hij het onder de knie had maar uiteindelijk lukte het. En Chrisje Konijn had leren koekjes bakken van Derk. Ze kon nu heel lekker koken en bakken en dat had Derk haar allemaal geleerd. Zo praatten ze samen honderduit over alle goede herinneringen aan Derk Das en toen alle sneeuw weg was, was hun verdriet ook verdwenen.
Michiel Mol wandelde op een mooie lentedag over de heuvel waar hij Derk het laatst had gezien. Hij keek in de verte en riep: ‘Dank je wel, Derk!’ En hij voelde dat Derk het had gehoord.
Hoe de dood wordt gepresenteerd
Toen Badger’s Parting Gifts in 1984 verscheen, nam het een opvallende plaats in binnen de toen nog vrij kleine traditie van prentenboeken die de dood rechtstreeks bespreekbaar maakten. In het verhaal weet Derk Das dat hij spoedig zal sterven en spreekt hij daar openlijk over met zijn vrienden. De dood wordt niet gepresenteerd als een dramatische of angstaanjagende gebeurtenis, maar als een natuurlijk einde van een lang leven. Derk zelf is niet bang om te sterven; zijn enige zorg geldt het verdriet van de dieren die achterblijven. Zijn sterven wordt verbeeld via de metafoor van ‘de lange tunnel’, een mild eufemisme dat het moment van overlijden verzacht zonder het te ontkennen. Susan Varley schreef het boek bovendien vanuit een persoonlijke ervaring met het overlijden van haar grootmoeder, met de expliciete bedoeling een verhaal te maken dat kinderen en volwassenen zou helpen over dood en verdriet te praten.
Wat dit prentenboek bijzonder maakt, is dat de nadruk uiteindelijk niet op het sterven zelf ligt, maar op het voortleven in herinneringen. Na de dood van Derk Das beleven de dieren een periode van intens verdriet, verbeeld door de lange winter. Pas wanneer zij in de lente hun herinneringen aan Derk met elkaar delen, ontdekken zij dat hij hun iets blijvends heeft nagelaten: vaardigheden, zorg en vriendschap. In internationale beschouwingen wordt dit vaak beschreven als het centrale motief van het boek: de ‘geschenken’ (de ‘parting gifts’ in de oorspronkelijke titel) van Derk blijken geen voorwerpen, maar herinneringen en wat hij anderen heeft geleerd. Het verhaal sluit aan bij een bredere ontwikkeling waarin in het rouwproces herinnering, samenzijn en het delen van verhalen een belangrijke rol spelen.
In het verhaal wordt de dood als een onvermijdelijk onderdeel van het leven gepresenteerd, terwijl rouw wordt voorgesteld als een proces waarin het troostend kan zijn wanneer mensen samen herinneringen levend houden.
Kernthema’s
Het naderen van de dood
Een eerste belangrijk thema is het bewust naderen van de dood. Derk Das weet dat zijn leven ten einde loopt en spreekt daar openlijk over. Hij is niet bang om te sterven; zijn enige zorg is het verdriet van zijn vrienden. De dood wordt daarbij verzacht weergegeven door de metafoor van “de lange, lange tunnel”. In internationale beschouwingen over het boek wordt dit vaak genoemd als een voorbeeld van hoe prentenboeken kinderen een begrijpelijk en minder bedreigend beeld van sterven kunnen bieden.
Rouw als gedeelde ervaring
Na de dood van Derk Das beleven de dieren een periode van intens verdriet. Dit wordt verbeeld door de lange, koude winter waarin zij zich terugtrekken in hun holen. Wanneer de lente komt en de dieren elkaar weer ontmoeten, blijkt dat praten over hun verdriet helpt. Internationale pedagogische en bibliotherapeutische literatuur wijst er vaak op dat het boek daarmee laat zien hoe rouw een gedeeld proces kan zijn waarin mensen elkaar ondersteunen.
Voortleven in herinneringen
Het centrale motief van het verhaal ligt in de herinneringen die de dieren met elkaar delen. Elk dier vertelt wat Derk hem of haar heeft geleerd: een slinger knippen, schaatsen, een stropdas strikken of koekjes bakken. De ‘geschenken’ van Derk blijken dus geen voorwerpen te zijn, maar vaardigheden, zorg en aandacht die hij aan anderen heeft doorgegeven. Zo laat het verhaal zien dat iemand kan voortleven in wat hij voor anderen heeft betekend.
Symboliek
De lange tunnel
Een van de meest herkenbare symbolen in het verhaal is de lange, lange tunnel waarover Derk Das spreekt. Deze tunnel verbeeldt de overgang van leven naar dood zonder dat het sterven expliciet of confronterend wordt beschreven. Dit beeld kan beschouwd worden als een metafoor die kinderen helpt het idee van een overgang te begrijpen. De tunnel suggereert beweging en doorgang: de dood verschijnt niet als een abrupt einde, maar als een reis van het ene bestaan naar een andere toestand.
De winter
Na het overlijden van Derk Das valt de eerste sneeuw en trekken de dieren zich terug in hun holen. De winter fungeert hier als een symbolische verbeelding van rouw. De kou, de stilte en het terugtrekken weerspiegelen het verdriet en de leegte die de dieren ervaren na het verlies van hun vriend. Deze winterperiode is een natuurlijke metafoor voor de tijd die nodig is om verdriet te doorleven.
De lente
Wanneer de lente aanbreekt, komen de dieren weer naar buiten en zoeken ze elkaar op. De lente symboliseert het geleidelijke herstel na het verlies. Het verdriet is niet verdwenen, maar het verandert van karakter wanneer de dieren samen herinneringen delen. De overgang van winter naar lente verbeeldt daarmee hoe rouw kan verschuiven van pijn naar een warmere herinnering.
De herinneringen van Derk
Derk Das blijft altijd bij ons … via de dierbare herinneringen aan wat Derk de dieren heeft geleerd: schaatsen, knippen, koken of een stropdas strikken. Deze herinneringen laten zien dat iemand kan voortleven in wat hij aan anderen heeft doorgegeven.
Rol van illustraties
De illustraties spelen een belangrijke rol spelen in de emotionele toon van het verhaal. Susan Varley werkt met zachte lijnen en een losse, natuurlijke tekenstijl waarin de dieren menselijke emoties tonen zonder hun dierlijke karakter te verliezen. De beelden zijn warm en troostrijk, waardoor het verhaal ruimte biedt voor verdriet zonder zwaar of dreigend te worden.
Het kleurgebruik ondersteunt sterk de emotionele ontwikkeling van het verhaal. In de scènes waarin Derk Das nog leeft domineren warme, aardse kleuren zoals bruin en groen, die het bos en het hol van Derk als een veilige en vertrouwde wereld tonen. Na zijn dood verschuift het palet naar koelere tinten en veel wit, wanneer sneeuw het landschap bedekt. Deze winterbeelden versterken visueel het verdriet van de dieren: de lege ruimte vol sneeuw, verbeelden de afwezigheid van hun vriend. Wanneer de lente aanbreekt keren zachtere groenen en warmere kleuren terug. Zo ondersteunen de illustraties de thematische beweging van het verhaal, van afscheid en rouw naar herinnering en hernieuwde verbondenheid.
Betekenis voor kinderen
Derk Das blijft altijd bij ons kan kinderen helpen de dood beter te begrijpen en erover te praten. Het verhaal biedt een context waarin gevoelens van verdriet, gemis en herinnering herkenbaar worden gemaakt. Doordat de dieren openlijk over Derk Das spreken en hun herinneringen met elkaar delen, laat het boek zien dat rouwen niet iets is wat je alleen hoeft te dragen, maar iets wat met elkaar kan worden gedeeld. Voor kinderen kan dit een belangrijk inzicht zijn: verdriet hoort bij het verlies van iemand van wie je houdt, maar herinneringen kunnen ook troost en verbinding bieden.
Tegelijkertijd structureert het boek de dood op een duidelijke en begrijpelijke manier. Het verhaal volgt een herkenbare volgorde: eerst het besef dat iemand zal sterven, daarna de dood zelf, gevolgd door een periode van verdriet en tenslotte het hervinden van betekenis door herinneringen te delen. Door deze opeenvolging van gebeurtenissen krijgen kinderen een narratief kader dat helpt om de ervaring van verlies te ordenen. De symboliek van de seizoenen versterkt dit proces: de winter verbeeldt het verdriet en de stilstand na het overlijden, terwijl de lente staat voor het moment waarop het leven weer verdergaat. Op deze manier laat het prentenboek zien dat rouw tijd nodig heeft, maar ook dat herinneringen een blijvende band met de overledene kunnen vormen.
